Visiting Sch. Richie Fernando SJ, a batchmate, who died protecting his student in Cambodia. This was taken during the reunion of our novitiate batch. We entered on May 1989.

Ano ang kahulugan ng “Undas”?

Malapit na nating dalawin ang mga minamahal nating yumao. Sino-sino po ang iyong mga dinadalaw sa libingan? Bakit mo sila dinadalaw? Nagdarasal pa ho ba kayo, nagtitirik ng kandila at nagdadala ng bulaklak sa kanila? Mas mainam na alam po natin ang kahulugan ng Undas; sa Undas, inaalala natin na ang ating mga yumao ay nasa kabilang buhay.

At dahil dito, hindi katapusan kundi pagtawid sa “kabilang buhay” ang anumang kamatayan – samakatuwid, buhay na buhay pa rin ang mga patay; hindi po sila naglaho o nawala. Kapiling sila ng Diyos; Kapiling pa rin natin sila. Hindi natin dinadalaw ang wala na; Dinadalaw natin ang buhay pa. Ngunit hindi lamang natin binibisita ang buhay, pinupuntahan natin ang mga taong meron tayong utang na loob.

Samakatuwid, dinadalaw natin ang mga nagbigay-buhay sa atin, hindi lamang yaong ating mga magulang, kundi ang nagsilbing inspirasyon sa mga oras na nanghina ang ating kalooban, nagbigay ng lakas at pag-asa sa atin. Kaya mga kapamilya, isang biyaya ng Diyos ang buhay ng ibang tao sa atin. Hindi nakikitil ng kamatayan ang patuloy nilang pagtulong sa atin. Tulad ng mga yumaong mga bayani at banal sa pananampalataya, patuloy pa rin silang nagsisilbing gabay sa atin. Pagdasal natin na kapag panahon na ng pagtawid sa kabilang buhay, magsilbing ilaw sa iba ang buhay natin ngayon.

Photo by Bok Pioquid. Ateneo HS' Christian Service Involvement Program

Mahalaga pa ba ang pangalan na dinadala natin?

Masaya ang social media kapag UAAP ang pinag-uusapan. Sa laban ng Ateneo at La Salle, sa basketball man o sa volleyball, makikita kung sino ang nasa panig ng Azul o ng berde. Mag-UST man o UE, NU o UP, maraming mga komentaryo ukol sa kalabang paaralan ang magigisnan ng mga taga-Twitter o Facebook. Minsan nauuwi ito sa siraan.

Isa sa mga ito ang litrato ng isang babaeng naka-La Salle na jacket na nagpa-pikyur kay Kieffer Ravena na taga-Ateneo. Ngunit naka-kamao ang kanyang buong daliri maliban na lamang sa kanyang hinlalato o middle finger. Hindi siya taga-La Salle; at taga-ibang paaralan pala ang babaeng iyon. Ito ang masasabi ko. Sa panahon ni Alexander the Great, may isang sundalong laging umaatras sa anumang pakikipagbakbakan. Sa kasawimpalad, pareho ang kanilang pangalan. Ito ang ikinahiya ni Alexander.

Isang araw, kinausap ni Alexander the Great ang sundalong kanyang kapangalan. Sabi niya, “Dalawa ang puwede mong gawin: huwag kang nang sumali o palitan mo ang iyong pangalan.” Samakatuwid, nakikita ba sa iyong pag-uugali ang dangal ng pangalang dinadala mo? Naisasabuhay mo ba ang paaralang iyong pinanggalingan? Ipagdasal natin na nawa’y hindi natin pinapahiya ang pangalan ng ating sarili o ng ating kinabibilangan.

BOK_3416

Magkatugma ba ang iyong panlabas at ang iyong panloob?

Nang sumabog sa buong media ang pagkamatay ni Robin Williams, maraming mga komentaryo ukol sa buhay ng mga komedyante. Sabi ng isa, ang nagpapatawa sa atin, ay siya namang kailangang pangitiin. Kaya may tanong ako: may mga oras ka bang nagkukunwari? Nakikita sa labas ang iyong ngiti, ngunit lingid sa kanila, ang iyong pighati?

Ginagampanan ng mga artista ang iba’t ibang papel sa palabas o sa pelikula, maliban na lamang sa kanilang sarili. O kaya, ang mga may katungkulan, kung saang nakatutok ang mga mata ng tao sa kanilang ginagawa. Public figures, kung sila’y tawagin. O ang mga taong parte ng kanilang hanap-buhay ang laging naka-ngiti at kaaya-aya sa harap ng tao: agad-agad ba silang huhusgahan bilang plastik?

Kahit ano pa man ang kailangang makita sa panlabas, hindi hungkag o inaagnas ang panloob. May mga sitwasyong kailangang magkunwari. Hindi pwedeng dalhin ang problema ng bahay sa ating hanap-buhay. Ngunit mahalagang buo ang ating kalooban at pagkatao. Kaya hindi natin pinapabili ang ating dignidad at prinsipyo sa ibang tao. Ito ang palatandaan ng iyong sarili: Ang tunay na ikaw, ay ang siyang-siya kung walang tumatanaw. Humingi tayo ng tulong sa Diyos na mapanatili natin ang totoo: na tayo ay Kanyang mga anak.